Một số đặc điểm của đồ gốm thời Lê và những điều cần biết

Sơ lược về đồ gốm thời Lê

Thời kỳ Lê (từ năm 1428 đến năm 1789) là một thời kỳ quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Trong giai đoạn này, ngành công nghiệp gốm sứ phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là trong thời kỳ Lê Trung Hưng (từ năm 16 đến năm 18) và Lê Ý (từ năm 1729 đến năm 1735).

Đồ gốm thời Lê được làm từ đất sét, có chất lượng tốt và được trang trí bằng các họa tiết đa dạng và phong phú. Các sản phẩm gốm sứ của thời kỳ Lê thường được làm bằng kỹ thuật ép, nung và trang trí bằng men vàng, men bạc, men đồng và men chì.

Các sản phẩm gốm sứ thời kỳ Lê thường có hình dạng đa dạng, bao gồm các tô, chén, đĩa, bình, ấm trà, ống hút và nhiều loại sản phẩm khác. Những sản phẩm này được trang trí bằng các họa tiết như hoa văn, con rồng, con chó, con ngựa, cây cối và các hình ảnh khác.

Đồ gốm thời kỳ Lê đã được trưng bày tại các bảo tàng lớn trên thế giới, như Bảo tàng Quốc gia Trung Hoa ở Bắc Kinh, Trung Quốc và Bảo tàng Victoria và Albert ở Luân Đôn, Anh. Nó cũng là một phần quan trọng của văn hóa và di sản Việt Nam.

Tổng quan về đồ gốm thời Lê

Nghệ thuật gốm thời Lê mang trong mình những đặc trưng đẹp đẽ và độc đáo, thể hiện sự đậm bản sắc dân tộc. Phong cách gốm thời Lê kết hợp giữa nét khỏe khoắn độc đáo và sự tinh tế trong trau chuốt hoa văn hiện thực. Từ cuối thế kỷ 14, gốm hoa lam đã xuất hiện và dần thay thế vị trí độc tôn của gốm hoa nâu và gốm men ngọc. Gốm hoa lam đã đánh dấu bước đệm cho sự phát triển kỹ thuật và mỹ thuật của ngành gốm thời Lê.

Gốm hoa lam thường có màu xanh lam được tạo ra bằng cách sử dụng chất liệu ôxít côban màu xanh chàm. Nó được làm từ đất sét trắng được tinh luyện kỹ càng và nung ở nhiệt độ cao đến 1300 độ C. Sau đó, gốm được trang trí bằng hoa lam được vẽ bằng bút lông và màu xanh lam.

Phương pháp vẽ trang trí trên gốm hoa lam dưới men hoặc giữa men tạo nên hiệu ứng vô cùng đẹp mắt. Sau khi được nung qua lò, các hoa văn trang trí trên gốm trở nên lung linh và sống động hơn. Ngoài cách vẽ trực tiếp bằng màu xanh lam trên gốm thời Lê, họ còn sử dụng kỹ thuật trang trí họa tiết đắp nổi, hoa lam kết hợp với men nâu và hoa lam kết hợp với nhiều màu sắc khác nhau.

Nghệ nhân thời Lê thường có lối vẽ phóng khoáng với các hình thù gần gũi và thân thuộc với đồng quê Việt Nam thời bấy giờ như phương, chim công, hoa sen, rồng...
Sản phẩm gốm hoa lam của thời Lê rất đa dạng và phong phú. Chúng không chỉ phục vụ nhu cầu của mọi người trong nước mà còn được các quốc gia lân cận sản xuất theo yêu cầu của họ. Bên cạnh các đồ gia dụng như bát, bình, lọ hoa, ấm, còn có những đồ gốm đặc biệt như ấm hình quả bầu, lọ hai bầu, ấm trà hình tượng chim, hộp đựng gia vị với các hoa văn độc đáo.

Xem thêm: Chum sành Trống Đồng gốm sứ Bát Tràng - Tinh hoa nghệ thuật của làng gốm Việt Nam

Một số đặc điểm của đồ gốm thời Lê

Gốm hoa lam là loại gốm tinh xảo được đánh giá là đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật gốm sứ thời Lê, vượt trội hơn cả gốm men ngọc. Với các nét vẽ bằng bút lông màu xanh lam và xanh lục bảo, gốm hoa lam tạo ra một hiệu ứng đẹp và tinh tế.

Gốm hoa lam được làm từ chất liệu xương đất rất mịn sau khi đã được sàng lọc cẩn thận để loại bỏ tạp chất. Nó được nung ở nhiệt độ cao để tạo ra cấu trúc hạt chặt chẽ, mịn màng và độ cứng cao. Những sản phẩm gốm hoa lam mỏng và đẹp được tạo ra từ những điều kiện này.

Để có được màu xanh lam tươi của hoa văn dưới men, những người nghệ nhân đã phải thật cẩn thận và kỹ càng trong việc lựa chọn các loại đất, gió và đá giàu chất oxit cô ban, sau đó canh lò nung sao cho phù hợp. Các nguyên liệu này đã giúp tạo nên màu sắc đẹp nhất cho gốm hoa lam.

Kỹ thuật chống dính men khi nung của gốm hoa lam cũng có sự đổi mới so với gốm men ngọc và gốm hoa nâu thời Lý Trần. Trong khi hai loại gốm trên sử dụng "con kê" 4-5 chân đặt giữa các bát đĩa để giúp chống dính, gốm hoa lam đã thay thế bằng phương pháp "ve lòng". Kỹ thuật này cũng được coi là một trong những tiêu chí để đánh giá gốm cổ ở Việt Nam.

Gốm hoa lam không chỉ được đánh giá về tầm quan trọng của màu sắc mà còn về nội dung và nghệ thuật hoa văn. Trong khi trên gốm men ngọc, hoa văn được khắc chìm trên phôi gốm rồi phủ men, và trên gốm hoa nâu, màu sắc được tô trên các hoa văn đã khắc chìm sau khi đã phủ men, thì trên gốm hoa lam, hoa văn được thể hiện qua nghệ thuật vẽ bằng bút lông.